Boortjes (1.993)

Kies boortjes eerst op het materiaal dat je gaat bewerken. Een houtboor heeft meestal een centreerpunt en voorsnijders voor nette randen. Voor metaal werkt een HSS-spiraalboor beter. Die snijdt gelijkmatiger, omdat de punt anders is geslepen en spanen via groeven weg kunnen. Steenboren hebben vaak een hardmetalen plaatje aan de kop.

Dat plaatje blijft langer bruikbaar bij hard mineraal materiaal, terwijl een gewone HSS-boor daar bij gebruik snel bot loopt. Te veel druk schaadt. Een universele set helpt bij kleine klussen, voor herhaald zwaar werk kies je een passend type. Voor brede gaten in hout of plaatmateriaal zijn gatenzagen vaak logischer dan dikke spiraalboren. Past deze keuze niet, dan biedt het bredere aanbod van booraccessoires meer richtingen.

De juiste diameter bepaalt hoe strak een bevestiging of plug past. Meet het onderdeel voordat je boort. Een gat voor een schroef krijgt vaak een kleinere diameter dan de schroefdraad. Bij pluggen volg je de aangegeven boordiameter, want een te ruim gat vermindert de grip. Controleer ook de maximale boordiepte van de boor.

De werkende lengte loopt vanaf de punt tot waar de spiraal eindigt, dus die maat begrenst je gat. Totale lengte zegt minder. Voor diepe gaten houdt een verlengstuk de machine verder van het werkstuk, terwijl een lange boor gemakkelijker kan doorbuigen. Kies daarvoor een passend boorverlengstuk met dezelfde schachtaansluiting en een degelijke klemming. Markeer de diepte met tape op de boor, zodat je niet onnodig door het materiaal heen gaat.

De schacht moet zonder speling in je machine passen. Een ronde schacht past goed in de meeste boorhouders. Zeskantschachten klemmen sneller in een bithouder. SDS-plus en SDS-max horen bij boorhamers en passen niet in een gewone drieklauwboorhouder. Controleer daarom vooraf altijd de opname van je machine.

Een te kleine schacht slipt, waardoor de boor bij hoge belasting warm wordt en het gat minder rond kan uitvallen. Dat geeft schade. Bij een versleten of afwijkende opname is een losse boorhouder soms geschikter dan een nieuwe boor. Draai een drieklauwboorhouder met alle bekken gelijkmatig vast, zodat dunne boren niet scheef worden geklemd. Gebruik bij een boorhamer alleen de voorgeschreven SDS-schacht, omdat verkeerde adapters de krachtoverdracht beperken.

De boormateriaalkeuze bepaalt hittebestendigheid en slijtvastheid tijdens het boren. HSS is geschikt voor veel gangbare metalen en kunststoffen. Kobaltgelegeerd HSS verdraagt hogere temperaturen. Dat helpt bij roestvast staal, omdat dit materiaal warmte slecht afvoert en de snijkant daardoor zwaarder belast wordt. Hardmetaal blijft zeer slijtvast bij harde steen en andere abrasieve materialen.

Het is wel bros, dus een vaste machineopstelling en rustige voeding beperken de kans op puntbreuk. Een coating verlaagt wrijving. Bij passend gebruik kan een titaniumnitridecoating de standtijd verlengen doordat minder wrijving ontstaat tijdens het boren in staal met een juist gekozen toerental en voldoende koeling voor de snijkanten. Koeling helpt merkbaar bij langdurig metaalboren. Wie botte HSS-boren wil behouden kan ze met een boorslijper opnieuw volgens de juiste punthoek slijpen.

Boortjes gaan langer mee wanneer je warmte en zijwaartse druk beperkt. Kies een toerental dat past bij materiaal en diameter. Grotere diameters vragen meestal een lager toerental. Bij metaal voert snijolie warmte af, zodat de snijkant minder snel verkleurt of uitgloeit. Laat spanen regelmatig loskomen.

Trek de boor bij diepe gaten af en toe terug, want opgehoopte spanen verhogen wrijving en kunnen vastlopen veroorzaken. Berg boren droog op. Losse boren beschadigen elkaar in een lade, terwijl een cassette de punten gescheiden houdt en sneller laat herkennen. Inspecteer de punt na vastlopen of verkleuring op afgebroken snijkanten en ongelijke slijtage. Vervang een boor met een gebroken punt direct, omdat doorgaan met hard duwen het werkstuk kan beschadigen en de machine tijdens het boren onverwacht kan laten blokkeren in hard materiaal.