Koolborstels (102)

Koolborstels kies je voor elektrisch gereedschap of een motor met versleten contactstukken. De maat moet goed bij je motor passen. Draadlengte, veerdruk en materiaal bepalen samen hoe betrouwbaar de motor onder belasting weer draait. Een borstel die bijna past kan vonken veroorzaken, snelle slijtage geven of de collector op termijn blijvend beschadigen.

Wat vind je van deze pagina?

Koolborstels vergelijken en kiezen

1. De juiste koolborstels herkennen

De juiste koolborstels herken je aan vorm maat en aansluiting. Een passend apparaatmerk is daarvoor niet genoeg. Fabrikanten gebruiken binnen één serie soms verschillende motoren, waardoor dezelfde behuizing toch een andere borsteldwarsdoorsnede of kabelpositie kan vragen. Vergelijk daarom altijd de oude borstel met het onderdeel.

Meet eerst de breedte, dikte en lengte van het grafietblok. Noteer ook de vorm van de zijkanten. Een afgeschuinde kant of gebogen loopvlak volgt de collector, terwijl een rechthoekig blok daar alleen past wanneer de houder daarvoor is gemaakt. De pasvorm beslist.

Let vervolgens op een koperen vlechtkabel of een vaste aansluiting. De kabel moet lang genoeg zijn voor de volledige slijtageweg. Een los contact of een verkeerd kabeloog belemmert de beweging, zodat de borstel niet gelijkmatig tegen de collector drukt. Zoek je vooral installatiemateriaal, dan past het bredere aanbod van Energie- en elektriciteitsbenodigdheden beter bij je vraag.

2. Maat en aansluiting controleren

Maat en aansluiting controleer je vóór je een vervanger bestelt. Meet altijd een schone oude borstel op. Grafiet slijt tijdens gebruik, zodat een gebruikte lengte alleen bruikbaar is als je ook de beschikbare ruimte in de houder controleert. De oorspronkelijke maat staat soms op de behuizing.

Controleer daarna de doorsnede in millimeters zonder de afgeronde slijtrand mee te meten. Meet haaks op elkaar. Een verschil van één millimeter kan klemmen veroorzaken of speling geven, waardoor contactverlies en extra vonkvorming ontstaan. Vergelijk bovendien het uiteinde van de draad met de bestaande aansluiting.

Stekkercontacten verschillen van soldeerlippen en kabelogen. De veer moet vrij kunnen bewegen in de borstelhouder. Bij apparaten met een externe houder bepaalt de positie van het kabeloog mede of de kap nog correct sluit. Voor beschadigde bedrading rond de motor kun je ook kijken bij Elektrische bedrading.

3. Slijtage veerdruk en materiaal

Materiaal en veerdruk bepalen hoe gelijkmatig het contact blijft. Grafiet geleidt stroom en slijt gecontroleerd. De samenstelling moet passen bij toerental, belasting en collectormateriaal, omdat een te harde borstel de collector sneller kan inslijten. Een te zachte variant is echter niet altijd geschikt voor dit motortype.

Zuiver grafiet heeft andere eigenschappen dan koolstof met metaalpoeder. Metaalhoudende borstels kunnen soms een lagere elektrische weerstand geven. Die eigenschap past niet vanzelf bij elke motor, want de commutator en de oorspronkelijke borstels zijn als systeem op elkaar afgestemd. Volg daarom de originele materiaalsoort wanneer die op de oude borstel bekend is.

Ook de veerdruk verdient een controle tijdens het vervangen. Te weinig druk vergroot vonkvorming. Een verkeerde materiaalkeuze kan bij zwaar werk meer weerstand geven en de collector na verloop van tijd diepe groeven bezorgen, vooral wanneer de borstel te hard is voor de oorspronkelijke motorconstructie. Vervang borstels daarom meestal per paar.

4. Veilig vervangen en testen

Veilig vervangen begint met spanningsloos maken en schoon werken. Trek altijd de stekker uit het stopcontact. Neem bij accuapparaten ook de accu weg, zodat de motor niet onverwacht kan starten tijdens het openen. Maak duidelijke foto's van de bedrading voordat je iets losneemt.

Open de borstelhouder zonder de veer weg te laten springen. Veerspanning kan onderdelen wegschieten. Plaats de nieuwe borstel in dezelfde richting als het oude exemplaar, want het loopvlak moet eerst op de collector inslijten. Forceer niets in de houder.

Reinig los koolstofstof zorgvuldig met een geschikte droge methode na opening. Gebruik geen olie op de collector of borstel. Laat de motor na montage eerst rustig draaien, zodat het contactvlak zich kan vormen zonder langdurige zware belasting. Bij een defecte schakelaar is een passende elektrische schakelaar logischer dan alleen een nieuwe borstel, omdat een onderbroken contact in de schakelaar dezelfde startproblemen kan veroorzaken als versleten koolborstels.

Begrippenlijst

Borstelhouder

Borstelhouder is de geleiding waarin een koolborstel vrij naar de collector kan schuiven. De houder houdt de borstel in de juiste stand en draagt vaak ook de veer. Vuil, bramen of een verkeerde maat kunnen de beweging blokkeren.

Collector

Collector is het cilindrische deel van een motor waarop koolborstels elektrisch contact maken. De segmenten wisselen de stroomrichting in de rotorwikkelingen. Groeven, verkleuring of sterke vonkvorming wijzen vaak op slijtage of een verkeerde combinatie van onderdelen.

Commutator

Commutator is een andere technische naam voor de collector in een motor met koolborstels. Hij bestaat uit afzonderlijke koperen segmenten die door isolatiemateriaal gescheiden zijn. De borstel moet gelijkmatig over deze segmenten kunnen lopen.

Veerdruk

Veerdruk is de kracht waarmee een veer de koolborstel tegen de collector duwt. Te lage druk kan vonken en contactverlies geven. Te hoge druk verhoogt wrijving, warmte en de slijtage van borstel en collector.

Grafiet

Grafiet is een geleidende koolstofvorm die gecontroleerd kan slijten tijdens gebruik. De hardheid en elektrische weerstand verschillen per samenstelling. Daardoor is niet elk grafietblok geschikt als vervanger voor een bestaande borstel.

Koolstofstof

Koolstofstof is fijn zwart slijpsel dat vrijkomt door normale slijtage van grafietdelen. Een kleine hoeveelheid is gebruikelijk. Ophoping in de borstelhouder of rond aansluitingen kan echter de werking verstoren.

Populaire merken in koolborstels

Hc-Cargo Magneti Marelli Bosch Cq

Over koolborstels

Vergelijk 102 koolborstels van 4 merken bij honderden Nederlandse webshops. De prijzen lopen van € 1 tot € 5. products.ai toont per product de laagste prijs, de voorraad én de prijsontwikkeling, zodat je altijd de beste deal vindt.

Verwante categorieën

Leidingen en dozen 41.510 Elektrische schakelaars 27.182 Verlengsnoeren 21.846 Stopcontacten en contactdozen 19.696 Elektrische bedrading 12.438 Zonnepanelen 7.089 Kabelschoenen en -stekkers 4.566 Generatoren 4.054 Zekeringpanelen 3.499 Afdekramen voor muurcontactdozen en -schakelaars 2.823 Stroomregelaars en transformatoren 2.092 Thuisautomatisering 2.027